Sensomotorisch en motoriek speelgoed: waarom groot bouwen zo goed werkt

Motoriek speelgoed, sensomotorisch speelgoed, speelgoed voor de grove motoriek: wie zoekt naar speelgoed dat de ontwikkeling van bewegen ondersteunt, komt een woud aan termen tegen. In dit artikel leggen we uit wat sensomotorisch spelen is, welke motoriek een kind traint bij het bouwen van een groot fort, en waarom een zelfgebouwde hut voor prikkelgevoelige kinderen zo'n fijne plek is.

Wat is sensomotorisch speelgoed?

Sensomotoriek is de samenwerking tussen de zintuigen (senso) en het bewegen (motoriek). Een kind dat beweegt, verwerkt tegelijk prikkels: het voelt gewicht en balans, ziet afstanden en hoort wat er om zich heen gebeurt. Sensomotorisch speelgoed is dus speelgoed waarbij een kind met het hele lijf beweegt én voelt wat er gebeurt. Klimtoestellen, evenwichtsbalken en balanceborden zijn bekende voorbeelden, maar ook groot bouwmateriaal hoort in dit rijtje: een fort bouwen is tillen, reiken, bukken, balanceren en kruipen in één activiteit.

Welke motoriek traint een kind bij het bouwen van een fort?

• Grove motoriek: lange stokken aansjouwen, boven je hoofd reiken om het dak te sluiten, door de kruipopening naar binnen. Grote bewegingen met het hele lichaam, precies wat je bij beeldschermtijd mist.
• Balans en lichaamsbesef: op je tenen staan om een connector vast te klikken, om het bouwwerk heen stappen zonder iets om te stoten. Kinderen leren spelenderwijs waar hun lijf ophoudt en het bouwwerk begint.
• Fijne motoriek: het gericht vastklikken van stokken in de connectors vraagt om precisie van vingers en polsen, telkens opnieuw.
• Coördinatie en planning: twee handen tegelijk gebruiken, kracht doseren (stevig duwen, maar niet té hard) en bewegingen vooruit plannen.

In ons artikel over constructie speelgoed kiezen lees je meer over waarom groot bouwen zoveel meer traint dan bouwen op tafel.

De hut als prikkelarme plek

Er is nog een kant van sensomotorisch spelen die veel ouders en pedagogisch medewerkers herkennen: sommige kinderen raken in de loop van de dag vol van alle prikkels. Een klaslokaal, een drukke BSO-groep of een verjaardag: het is veel. Wat doen die kinderen uit zichzelf? Ze kruipen weg in een kleine, besloten ruimte. Onder de tafel, achter de bank, of het allerliefst: in een zelfgebouwde hut.

Een fort met een deken erover is voor een kind een plek waar de wereld even gedempt is: minder licht, minder geluid, een eigen plek die het zélf heeft gemaakt. Ouders van prikkelgevoelige kinderen, ook kinderen met autisme of ADHD, vertellen ons regelmatig dat de zelfgebouwde hut dé plek in huis is geworden om tot rust te komen: met een kussen, een boek of een luisterverhaal. Geen medisch hulpmiddel, wel een fijne plek die elk kind zelf kan bouwen, precies zoals het die nodig heeft.

Tips voor zo'n rustplek: bouw de hut op een vaste, rustige plek in huis, gebruik een licht laken of dunne deken als dak (zie ook welk laken of deken over je fort?), leg kussens neer en laat het kind zelf bepalen wanneer het erin gaat en eruit komt. De glow in the dark stokken van MegaFort geven in het donker een zacht groen randje aan het raamwerk, genoeg om je veilig te voelen, niet genoeg om te prikkelen.

Sensomotorisch en motoriek speelgoed per leeftijd

Motoriek speelgoed voor 4 jaar

Vierjarigen trainen de grove motoriek het best met groot materiaal: sjouwen, stapelen en samen bouwen met een ouder. Het resultaat (een fort waar je in kunt!) motiveert om door te zetten, ook als iets nog niet meteen lukt.

Motoriek speelgoed voor 5 en 6 jaar

Balans en coördinatie maken nu een sprong: kinderen bouwen hoger dan zichzelf, reiken, rekken en klimmen bijna in hun bouwwerk. De fijne motoriek profiteert mee van het steeds preciezer vastklikken van verbindingen.

Motoriek speelgoed voor 7 jaar en ouder

Vanaf 7 jaar wordt het bouwen zelfstandig en groot: forten van 2,5 meter, tunnels en verdiepingen. De combinatie van kracht doseren, plannen en met twee handen werken maakt groot bouwen tot een complete sensomotorische work-out, zonder dat het ergens op lijkt wat een kind "moet".

Waar let je op bij het kiezen?

• Groot genoeg om met het hele lijf te bewegen: materiaal op kindformaat, niet alleen voor op tafel.
• Zelf te doen: verbindingen die een kind zonder hulp vast en los krijgt.
• Geen batterijen of schermen: het kind beweegt, het speelgoed niet. Dat geldt ook voor montessori en open-einde speelgoed.
• Uitdaging die meegroeit: van meebouwen op 4 jaar tot zelfstandig construeren op 8 jaar en ouder.